ქართული ურბანიზაციის შესახებ: ინტერვიუ ელენა დარჯანიასთან

urbanizacia

გააზიარე:


urbanizacia

ავტორები: ზოი პოტამიტი, სოფიკო ქურდაძე, ანნა ამილახვარი, მირანდა მჭედლიშვილი, ანანო ყავალაშვილი, ნინი ხიზანიშვილი, მარიამ გელაშვილი

რედაქტორი: ბექა იობიძე

კორექტორი: სოფიკო ქურდაძე

„მდევარის“ მეთხუთმეტე ნომრის აკადემიურ ინტერვიუში ქართული ურბანიზაციის აწმყოსეულ გარემოებას მიმოვიხილავთ. ინტერვიუთა სერიის პირველი მოპასუხე ელენა დარჯანიაა, ქალაქმგეგმარებელი, გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოებაში (GIZ) ურბანული განვითარების პროექტის ხელმძღვანელი (კლიმატზე მიმართული საინვესტიციო პროგრამების მომზადებაშია ჩართული), პროფესიით არქიტექტორი, ურბანული დიზაინის მაგისტრი ამერიკაში (Fulbright  2015-2016) და მკვლევარი.

ელენა გაეროს განვითარების პროგრამაზე მუშაობდა. ასევე, საქმიანობდა კომპანიაში „სითი ინსტიტუტი“, რომლის ფარგლებშიც ადგენდა თბილისის გენერალურ გეგმას; ხელმძღვანელობდა გორის გენერალურ გეგმას.

რა არის ურბანიზაციის მთავარი განმაპირობებელი ზოგადად და კონკრეტულად საქართველოში? შინაარსობრივად ტერმინი ურბანიზაცია უფრო მეტად ქალაქის განვითარებას მოიაზრებს თუ მჭიდროდ დასახლებულობას?

უპირველესად, ზოგადად ვიტყოდი, რომ დისციპლინებში, რომლებიც არ არის გაზომვადი და ხშირია აზრთა ცვლილება, კარგისა და ცუდის განსაზღვრა იქნება არასწორი. მრავალგან მესმის თბილისზე – „როგორ დამახინჯდა ეს ქალაქი“, რაც სინამდვილეში უბრალოდ გულისხმობს იმას, რომ უმრავლესობის გემოვნებას არ ეხამება ქალაქის ასეთი განვითარება, თუმცა ეს არ განსაზღვრავს, ობიექტურად არის თუ არა ლამაზი. სილამაზის ცნება არაა გაზომვადი. დღეს ასე განიხილავენ და აფასებენ ურბანიზაციას,- ჩვენ ვცხოვრობთ მთლიანად ურბანიზებულ პლანეტაზე და დაყოფა, რომ არსებობს ქალაქი, სოფელი,- ეს დიქოტომია აღარ არსებობს. ურბანიზაცია არის ყოვლისმომცველი. პლანეტის ყოველი ნაწილი დღეს ურბანიზებულია. რას გულისხმობენ ამაში? – დღევანდელი ქალაქის უნარიანობა და ცხოველქმედება დამოკიდებულია უფრო მეტ რაღაცაზე, ვიდრე მხოლოდ ტერიტორიაზე. ანუ, ამაზონის ტყეებიც დღეს არის ურბანიზებული იმიტომ, რომ ისიც მოქცეულია იმ კაცობრიობის ცხოველქმედებაში, რომელიც მეტწილად ქალაქებში ცხოვრობს. ის, რომ დღეს ქალაქსა და სოფელს შორის განსხვავება არ არის, ძირითადად განპირობებულია იმით, რომ ადამიანებს გვაქვს სურვილი, მოთხოვნა და უფლებები, გვქონდეს წვდომა ყველა იმ მომსახურებაზე, რომელთაც ადრე სთავაზობდა მხოლოდ ქალაქი. დღეს წარმოუდგენელია იფიქრო, რომ, რახან ცხოვრობ სოფელში, რაღაცაზე ნაკლები უფლება ან ნაკლები წვდომა უნდა გქონდეს. სინამდვილეში, ვაგეგმარებთ, როგორც წესი, იმგვარად, რომ შენ, მიუხედავად იმისა, სად ცხოვრობ, განათლებასა და დასაქმებაზე თანაბარი წვდომა გქონდეს.

არის ერთი საინტერესო წიგნი, რომელსაც ჰქვია “Extrastatecraft”. იგი ამბობს, რომ დღეს ურბანიზაცია აღარ არის მხოლოდ მატერიალური შრომის გახშირება, და ეს ლოგიკურიცაა – ქალაქები უბრალოდ კი აღარ იზრდება ზომასა თუ სიმჭიდროვეში, ანუ ფიზიკურ მშენებლობაზე კი აღარ ვსაუბრობთ, არამედ ვსაუბრობთ, მათ შორის, ელექტრონული ტრანზაქციების სიმჭიდროვეზე. ის, რომ დღეს მონაცემები და მონაცემების მიმოცვლა ურბანიზაციის ნაწილია, არის დღევანდელი სინამდვილისთვის სავსებით ლოგიკური დასკვნა. თუ ვიმსჯელებთ იმაზე, რომ ტელეკომუნიკაცია ნებისმიერი ფორმით ხდება სატელიტების მეშვეობით, მაშინ ჩვენი ურბანიზაცია გასცდა არა მხოლოდ ქალაქის თექვსმეტსართულიანს, არამედ დედამიწის ატმოსფეროსაც, რადგან ჩვენ გვაქვს კოსმოსში სატელიტები, რომლებიც ამ კავშირს უზრუნველყოფს; გვაქვს ქსელით დაკავშირებული ქალაქები და ტერიტორიები; გვაქვს სიგნალთა მიმღებები განსაკუთრებულად დაცულ უკაცრიელ ტერიტორიებზე, რათა მიღებული  სიგნალები იყოს სუფთა. ჩვენი ურბანიზაცია წავიდა გაცილებით შორს, ვიდრე ეს მე-18 საუკუნეში განვსაზღვრეთ, როდესაც გვქონდა ორთქლის მანქანა და გვეგონა, რომ უბრალოდ ქალაქის გამჭიდროვება და მეტი ძრავიანი ტრანსპორტი იქნებოდა ურბანიზაციის მაჩვენებელი. დღეს, თუ ურბანიზაციაზე ვლაპარაკობთ, მისი მიზანი არის მუდმივი გაფართოება. ამიტომაც ურბანიზაციასა და კაპიტალიზმზე თითქმის ერთსა და იმავე დროს ვსაუბრობთ, რომ თითქოს განუყოფელი ნაწილებია. ეს მუდმივი გაფართოება ასტეროიდების ბურღვამდეც კი მიდის, რადგან ჩვენ გვჭირდება მეტი რესურსი. 

საქართველოში ვმსჯელობთ, კარგია თუ ცუდი ურბანიზაცია, თუმცა ის უბრალოდ არის. მეწარმეობის, გაფართოების, მეტი რესურსის საჭიროების ლოგიკა  – უბრალოდ არის. კარგია თუ ცუდი, რთული სათქმელია, რადგან არის როგორც კარგი – რადგან რაღაცები გვჭირდება განვითარებისათვის; ასევე „ცუდია“, რადგან არსებობს ძალიან დიდი საფრთხეები, რომელთა მართვა ჯერჯერობით ჩვენ არ შეგვიძლია. მაგალითად, დღეს ადამიანები იმდენ ნარჩენს ვტოვებთ, იმდენად დიდია დედამიწაზე ურბანიზაციის ზემოქმედება, რომ გარდაქმნაზეა უკვე საუბარი; ანუ სხვა პლანეტების ადამიანისთვის ხელსაყრელ პირობებში მოყვანა გვჭირდება. მარსისა და მთვარის კეთილმოწყობის ნაცვლად სინამდვილეში დედამიწის კეთილმოწყობა გვჭირდება, რადგან პლანეტაზე ჩვენი ზემოქმედება ძალიან დიდია.  

საქართველოს ისტორიას რომ გადავხედოთ, რომელია ის პერიოდი, რომელიც ურბანიზაციის მაღალი მაჩვენებლით განსაკუთრებით გამოირჩევა? რა მოცემულობებმა (ცხადია, გარდა დედაქალაქობისა) აქცია თბილისი საქართველოს ურბანულ ცენტრად?

საქართველო ტრადიციულად იყო სასოფლო-სამეურნეო ქვეყანა. რა თქმა უნდა, ჩვენთან, ისევე როგორც ყველგან, ინდუსტრიალიზაციის დროს დაიწყო ქარხნების მშენებლობა; ჯერ კიდევ რუსეთის იმპერიაში, თუმცა ნაკლები მასშტაბით. ყველაზე მკვეთრი ცვლილება იყო საბჭოთა კავშირში, როდესაც დიდი საბინაო მშენებლობები დაიწყო. უნდა ითქვას, რომ რუსეთის იმპერიამ ნამდვილად გააჩინა ქალაქები, მაგალითად, ბათუმი და ფოთი (საერთოდ ახალი ქალაქია)… საბჭოთა კავშირის დროს ცენტრალური დაგეგმვის შედეგად ჩვენ მივიღეთ, რომ გვაქვს ცოტა უფრო მეტი ქალაქი, მათ შორის – სუფთა ინდუსტრიული ქალაქებიც. რაც შეეხება დღევანდელ მდგომარეობას, ვართ ძალიან პატარა ქვეყანა, საკმაოდ რთული გეოგრაფიული პირობებით, და გვაქვს მცირემოსახლეობიანი დასახლებები. ძალიან ძნელია დღეს მოძებნო ქალაქი, სადაც ძლიერი სიმჭიდროვეა და მეტი ადამიანი ცხოვრობს. 

რალფ ჰაკერტის კვლევის მიხედვით, მოსახლეობის 2002 და 2014 წლების აღწერების შედეგებში ურბანიზაციის არათანაბარი ზრდა შეიმჩნევა. გადაანგარიშების თანახმად, თბილისის რეგიონის მოსახლეობა 2002 წელს დაფიქსირებული 1 062 157 მოსახლიდან გაიზარდა და 2014 წელს 1 108 717 მოსახლეს მიაღწია მაშინ, როცა ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობა 7 პროცენტით შემცირდა.  რა აიძულებს ადამიანებს დატოვონ რეგიონები და ისედაც მჭიდროდ დასახლებულ ქალაქში დაიდონ  ბინა? 

თბილისი დამოუკიდებლობის პერიოდში ძირითადად გაიზარდა 2008 წლის ომის დევნილი მოსახლეობის გამო. 2002 და 2014 წლებში, თბილისისა და ბათუმის გარდა, სხვა ქალაქი დიდად არ გაზრდილა. შიდა მიგრაცია დღეს ძალიან დაბალია საქართველოში. კი, ვიღაცები მოვდივართ თბილისში. ძირითადად სტუდენტები მიდიან დედაქალაქში და შემდეგ რჩებიან, რაც სავსებით ლოგიკურია, რადგან აქ არის დასაქმების პირობები. ძალიან ცოტა ადამიანი ბრუნდება შემდგომ მშობლიურ მხარეში. მეორე მხრივ, თბილისსაც სჭირდება ახალი კადრები. თბილისმა თუ არ მიიზიდა სტუდენტები და არ დაიტოვა ახალი ადამიანები, მისი ეკონომიკაც ვერ გაუმკლავდება ამ საჭიროებებს; თბილისიც ვერ შექმნის დოვლათს. ზოგჯერ ისე უყურებენ ამას: „ყველანი თბილისში რომ მოვდივართ, თბილისი რომ იზრდება, ცუდია და თავკომბალაა“. შეიძლება „თავკომბალაა“, მაგრამ ეს თბილისისთვის ცუდი არ არის. თბილისი და ნებისმიერი ქალაქი უნდა იზრდებოდეს, ქმნიდეს დოვლათს. თუ არ არის ზრდა, ესე იგი, არის სტაგნაცია. ეგ კი არ მიიჩნევა ჯანსაღად, რადგან ჯერ კიდევ განვითარებად საფეხურზე ვართ. არ ვართ იქამდე მისულები, რაზეც დღეს დასავლეთი საუბრობს, კერძოდ, უკუზრდის სტრატეგიებზე. დასავლეთს აქვს გეგმა, რომ ქალაქები აღარ უნდა გაიზარდონ ჩვეული სიჩქარითა და მოცულობით, რადგან არსებულ რესურსებზე მოთხოვნა უკვე ძალიან დიდია. სწორედ ამიტომ საუბრობენ სტაგნაციაზე – ეკონომიკის უკუზრდაზე. ჩვენს შემთხვევაში პირიქითაა: ჯერ კიდევ გვჭირდება ძალიან ბევრი მომსახურების დახვეწა და დოვლათის გაზრდა იმისათვის, რომ სიღარიბიდან ამოვიდეთ. 

როგორ უმკლავდება დედაქალაქი მზარდი მოსახლეობით გამოწვეულ საჭიროებებს კომუნალური მომსახურების ჭრილში, მაგალითად, ცენტრალური წყალგაყვანილობა, საკანალიზაციო სისტემები და ა.შ.? რამდენად არის გათვალისწინებული ქალაქგეგმარება, თუ არსებობს საერთოდ ურბანული გეგმარება?

ნამდვილად სწორი შეკითხვაა. დღეს სინამდვილეში ძალიან უმართავია ეს. ეროვნულ დონეზე ჯერ კიდევ არ გვაქვს იმაზე შეთანხმება, რომ გვინდა თბილისმა გააგრძელოს მოსახლეობის მოზიდვა, თუ გვინდა, რომ ეს ტემპი შენელდეს და მივაწოდოთ მომსახურებები ადგილზე. იმ სტრატეგიებში, რომლებიც ჩვენ გვაქვს, წერია, რომ ხელი უნდა შევუწყოთ ურბანიზაციასა და მცირე ქალაქების გაზრდას. მოსახლეობა, რომელიც ფიქრობს, რომ დატოვებს თავის საცხოვრებელ ადგილს, გადავიდეს არა თბილისში, არამედ სხვა მცირე ქალაქებშიც. მაგრამ, როგორ უნდა მოხდეს ეს, სამოქმედო გეგმა არ გვაქვს. დღეს რომ თბილისში კორპუსები შენდება, შეგიძლიათ მიიჩნიოთ, რომ ისინი შიდა მიგრაციაში ფაქტობრივად არ მონაწილეობს, რადგან ძალიან დიდია უთანასწორობა – საბინაო მარკეტი, ბაზარი სწორედ ამაზე მეტყველებს – საცხოვრებელი ძალიან ძვირია. ერთი მხრივ, მოსახლეობას მეტად სჭირდება, რომ შეიძინონ ბინები. იმ ადამიანებსაც სჭირდებათ ბინები, რომელთაც უნდათ თბილისში დასახლება და ასევე იმ ოჯახებსაც, რომლებშიც რამდენიმე თაობა ერთად ცხოვრობს, რადგან რთულია დამოუკიდებლად გადავიდნენ ადამიანები. მათ შორის, სტუდენტებიც, – ჯერ კიდევ ძალიან იშვიათია, რომ ცხოვრობდნენ მშობლებისგან განცალკევებით, რადგან ხელმისაწვდომი საცხოვრისის შოვნა საკმაოდ რთულია. ამიტომ კორპუსები, რომლებიც შენდება, უფრო მეტად არის საინვესტიციო ქონება და თითქმის არ არის ჩართული მოსახლეობის ცხოვრებაში. ისინი გაცილებით მეტ საფრთხეს წარმოადგენს ქალაქისთვის. ვფიქრობ, ქალაქს უნდა ჰქონდეს პროგრამა, რომელიც შეამცირებდა საფრთხეს, რომ იმაზე მეტ სახლს და ბინას ავაშენებთ, ვიდრე ჩვენ გვჭირდება, უფრო სწორად, – ვიდრე შეგვიძლია ავითვისოთ. 

2008 წელს ამერიკის ეკონომიკაში საბინაო კრიზისი მოხდა. ძალიან ბევრი მშენებლობა, იაფი კრედიტები ჰქონდათ. ხალხმაც შეიძინა ბინები, თუმცა კი იმაზე გაცილებით მეტი აშენდა, ვიდრე საჭირო იყო. მერე ეს „საპნის ბუშტი“ გასკდა და გაუფასურდა ქონება. ჩვენთანაც არის ამ ქონების გაუფასურების საფრთხე. ურბანიზაციის ახსნა არის გაფართოება – რაც შეიძლება მეტი სივრცის ათვისება არა მხოლოდ ფიზიკურად, არამედ ტრანზაქციების კუთხითაც – იქნება ფულადი თუ რაღაც სხვა, თუმცა დღეს თბილისის ურბანიზაცია ხდება ერთი ნაკვეთის პრინციპზე. ჩვენ მიწას ვუყურებთ ასე: აქ კორპუსის ჩადგმა შესაძლებელია თუ არა?! ჩვენი სამართლებრივი სისტემაც ასეა აწყობილი. თბილისს აქვს გენერალური გეგმა, რომელზეც ვიმუშავეთ და დავაკალით თავი, თუმცა ის ბოლომდე თავის მოვალეობას ვერ ასრულებს, რადგან ჩვენ მართვის მექანიზმი არ გვაქვს, გეგმის განხორციელების მექანიზმები დანერგილი არ არის არც ინსტიტუციურ და არც სამართლებრივ დონეზე. შესაბამისად, მშენებლობის ნებართვას უბრალოდ გავცემთ: აქ კორპუსი აშენდება? – აშენდება. არავინ ფიქრობს  იმაზე, რომ ამ კორპუსს ურნა სჭირდება და სად უნდა დაიდგას იგი. დღეს თბილისში თითოეული ადამიანი ვაწარმოებთ ერთ კილო ნარჩენს. ანუ, რომ ჩადგება კორპუსი და დასახლდება 100 ადამიანი, გაჩნდება 100 კილო ნარჩენი ყოველდღე, რაც გულისხმობს რამდენიმე ურნას, რომლებიც უნდა დაიდგას და დაიცალოს. ურნის დასაცლელად მანქანა უნდა მივიდეს – საწვავი, დრო, ადამიანი გვჭირდება. სად წავა შემდეგ ეს ნარჩენი? მთელ ქვეყანაში გვაქვს ის პრობლემა, რომ მოსახლეობას არ უნდა ნაგავსაყრელების მშენებლობა; მთელ ქვეყანაში უკმაყოფილებაა,- ჩვენს მუნიციპალიტეტში ნუ იქნება, ჩვენს სიახლოვეს ნუ იქნება ეს ნაგავსაყრელი,- რადგან ჰგონიათ, რომ ეს რაღაც ცუდია. არადა შეუძლებელია, რომ არ გვქონდეს. ასეთი საკითხები კორპუსის მშენებლობისას არ არის გათვალისწინებული.

როგორ შეესაბამება თბილისის ახლანდელი ურბანული განაშენიანება ევროკავშირის სტანდარტებს? 

ვიტყოდი, რომ უნდა შევთანხმდეთ, რა არის ჩვენი სტანდარტები. ურბანული განაშენიანების სტანდარტი არ არსებობს, უბრალოდ არსებობს მცირედი მოთხოვნები, რომლებზეც საზოგადოებები თანხმდებიან; მაგალითად, ის, რომ ჯანსაღი გარემო უნდა გვქონდეს, და ამას ვზომავთ, პირობითად, ჰაერის დაბინძურების მაჩვენებლით – ძალიან კონკრეტულად გაზომვადია. ვიცით, რომ დაბინძურებული ჰაერი მოქმედებს ადამიანის ჯანმრთელობაზე; ვიცით, რომ მოსახლეობაში არის ავადობის მაღალი მაჩვენებელი, რადგან, მაგალითად, ფსიქოლოგიურ ჯანმრთელობაზე ცუდად მოქმედებს დაბინძურებული ჰაერი. დაავადებების მკურნალობა ძალიან ძვირი უჯდება კომპანიებს, ჯანდაცვას, საბოლოოდ, სახელმწიფოს. ევროკავშირის ქვეყნები ამას მართავენ იმით, რომ ადგენენ, რამდენად სუფთა უნდა იყოს ჰაერი. შემდეგ შესაბამის ინდუსტრიებს ავალდებულებენ, მაგალითად,  საწვავის ხარისხი აკონტროლონ და ა.შ. ანუ ცდილობენ შეამცირონ ალბათობა იმისა, რომ ინდივიდუალური დამაბინძურებლები ვიყოთ… საზოგადოებებს, სადაც ვცხოვრობთ, იქაური შეთანხმებები, ანუ „საზოგადოებრივი ხელშეკრულება“ გვაქვს. ჩვენი „საზოგადოებრივი ხელშეკრულება“ არის ის, რომ მე მირჩევნია ვიარო მყუდროდ მანქანით, მირჩევნია გადავაგდო ჩემი 1 კილო ნაგავი; სულ არ მაინტერესებს, ეს ნაგავი სადა წავა, რას დააზიანებს, და არც ის მაინტერესებს, რომ საკუთარ თავს ვვნებ… სიმსივნე მექნება – არ მაინტერესებს. მერე სახელმწიფოს მოვთხოვ მკურნალობას. ერთი მხრივ, ვამბობთ, რომ საყოველთაო ჯანდაცვა უნდა გვქონდეს, თუმცა არ არის მეორე მხარე – საყოველთაო საზოგადოებრივი პასუხისმგებლობა, რომ ჰაერი არ დავაბინძუროთ, რათა საყოველთაო ჯანდაცვა მერე მართლაც გვქონდეს. ეს ყველაფერი არის ურბანიზაციაში. თუ ჩვენ თანხას მოვითხოვთ ევროკავშირისაგან, როგორც მათი წევრები, რომ გავაუმჯობესოთ ჯანდაცვის სისტემა, ისინი გვეტყვიან: თქვენ თქვენი ჯანდაცვის სისტემის გასაუმჯობესებლად, უპირველესად,  უნდა გქონდეთ უფრო სუფთა ჰაერი, რათა ამდენი პაციენტი აღარ გყავდეთ; მშენებლობის ნებართვები არ უნდა გასცეთ პარკებში; უნდა მოუაროთ თქვენს გარემოს.

რა ურბანული განვითარების მახასიათებელი განასხვავებს ერთმანეთისგან კავკასიის რეგიონის ქვეყნებს? 

ზოგადად, არა მარტო კავკასიაში, ქალაქები ერთმანეთს ეჯიბრებიან ხოლმე, მაგალითად, კაპიტალის მიზიდვასა და საგარეო საქმიანობაში. ხშირად ქვეყნები ქალაქების მეშვეობით ეჯიბრებიან ერთმანეთს. ჩვენს მეტოქეებს სინამდვილეში მუშახელისთვის ვეჯიბრებით. მგონია, რომ ეს დიდწილად მიგრაციას უკავშირდება. კი, თბილისში გადმოდიან, მაგალითად, სტუდენტები, მაგრამ ძალიან ბევრი ადამიანი თბილისიდან და სხვა დასახლებებიდანაც პირდაპირ საზღვარგარეთ მიდის. ადრე ლოგიკა იყო შემდეგი: სოფლიდან გადადიოდი აუცილებლად პატარა ქალაქში, მერე დედაქალაქში და ა.შ. – კლასიკური ამერიკული ან ევროპული გზა ასეთი იქნებოდა. ჩვენს შემთხვევაში, მაგალითად, სოფელი ველისციხიდან პირდაპირ მიდიხარ ნიუ-იორკში. ჩვენი ყველაზე დიდი ექსპორტი, რაც ბევრ ანგარიშში წერია, არის ადამიანები. ნამდვილად ყურადსაღები „ტვინების გადინება“ გვაქვს. ჩვენ ვაძლევთ მოსწავლეებს, სტუდენტებს განათლებას, მეტ-ნაკლებად კარგს, მაგრამ ისინი მერე მიდიან. ნუ, თუ რჩებიან თბილისში, ძალიან კარგია, მაგრამ უმრავლესობა მაინც მიდის. დღეს საქართველოში რომ კადრების ნაკლებობაზე ვსაუბრობთ, არის იმის მაჩვენებელი, რომ თბილისი ვერ უქმნის პირობებს კომპანიებს, რომლებიც აქ დააფუძნებდნენ თავიანთ სათავო ოფისებს ან ფილიალებს. ამიტომ ადამიანი, რომელსაც აქვს კარგი განათლება და უნარები, მიდის იმ კომპანიაში, იმ ქალაქში, რომელმაც შესთავაზა შესაბამისი პირობები. თუ გადახედავთ, მაგალითად, ამერიკაში ქალაქების შეჯიბრსა და ბრძოლას დიდი ტექ-კომპანიების ოფისებზე – იყო ერთი ამბები. ერთი მხრივ, ქალაქს უნდა, რომ “ამაზონის” სათავო ოფისი მასთან იყოს, და ძალიან ბევრ ქალაქს უნდა, რადგან იციან, რომ გადასახადები შემოვა; შემოვლენ ადამიანები, რომლებსაც აქვთ კარგი შემოსავალი. ისინი ბევრ ფულს დახარჯავენ სხვა ბიზნესებზე. ადგილობრივი მოსახლეობა ძალიან იხეირებს. მაგრამ, მეორე მხრივ, ამ ქალაქების მოსახლეობა დიდად ეწინააღმდეგებოდა ამერიკაში იმას, რომ, თუ მათს ქალაქში შევა “ამაზონი”, ძალიან გაძვირდება ბინები, რადგან შემოვლენ ადამიანები, რომლებსაც აქვთ მეტი ფული, და მათ ვერ გაუწევენ კონკურენციას, მათი ბინები გაძვირდება და მოუწევთ სხვაგან გადასვლა…

კავკასიის რეგიონის ჭრილში, თბილისის ტყუპისცალი არის ერევანი. მსგავსი მდგომარეობაა იქაც. დღეს თბილისში ეს მშენებლობები საზღვარგარეთიდან შემოსული თანხებით მიმდინარეობს. ამას ტელე-ურბანიზაციას ეძახიან, ანუ ადამიანს, რომელიც სადღაც მუშაობს (და შეიძლება ეს არ იყოს მაღალანაზღაურებადი სამსახური ევროპაში), მაინც ჰყოფნის შემოსავალი, რომ გამოაგზავნოს 500 ევრო და იყიდოს ბინა – თეორიულად, როცა ოდესმე თბილისში დაბრუნდება და, დიდი ალბათობით, არავინ დაბრუნდება. პენსიაზე რომ გავალ, გავაქირავებ – ეს ლოგიკა ხომ არის. ანუ გადარიცხვებით ნაყიდი ფულით – და ესეც საინტერესოა ავტომატიზაციის ნაწილში – სხვაგან ნაშოვნი ფულით, ტრანზაქციებით ხდება თბილისში ურბანიზაცია და არა – ფიზიკურად, თავად ადამიანების ყოფნით. 

განსხვავებულია ბაქო, რადგან აქვს ნავთობი. დანარჩენი ქალაქები ძალიან პატარაა და არ აქვთ პოლიტიკური წონა რეგიონში. სინამდვილეში, ჩვენი ამ „ტვინების გადინების“ გამო თბილისი დღეს კონკურენციას უწევს ევროპის ქალაქებს, ნაწილობრივ ამერიკასაც, თუმცა ცოტა რთულია ამერიკაში წასვლა. ასევე არის თურქეთის ინდუსტრიული ქალაქები, სადაც მიდის ჩვენი სოფლის მოსახლეობა, რომელსაც არ აქვს პროფესიული უნარები. უნდა განვასხვაოთ განათლების, პროფესიული უნარების მქონე ადამიანები, რომლებიც მიდიან ევროპაში, პირობითად, რადგან უფრო მეტი ანაზღაურებაა; და ადამიანები, რომლებიც მიდიან შავ სამუშაოზე – ეს არის, დიდი ალბათობით, თურქეთი, რომელსაც ჩვენ ვცდილობთ გავეჯიბროთ. დღეს საქართველოში მუშა არ იშოვება, რადგან ისინი თურქეთში არიან სამუშაოდ წასულნი. თბილისში ძალიან ძვირი ღირს ჩვეულებრივი ხელოსანიც კი, იმიტომ რომ უმრავლესობა წასულია ქვეყნიდან. 

აი, ესეც არის ურბანიზაციის ნაწილი, რომ ხალხი მიედინება ჩვენი ქვეყნებიდან და ქალაქებიდან. მე რომ ახლა ამ პოლიტიკას ვწერდე, გავაკეთებდი რაღაც „შთაგონების ლაბორატორიებს“, ან „მომავლის ლაბორატორიებს“ დავარქმევდი, და ვიმსჯელებდი ადამიანებთან, რას ნიშნავს საქართველოში ცხოვრება. ვართ ჩვენ დიდი ურბანული ცენტრი იმიტომ, რომ შეუძლებელია ჩვენი განსახლების სისტემით ყველა პატარა სოფელში გვქონდეს ის მომსახურება, რომელიც გვინდა? თუ რაღაც სხვა გვსურს? მე მგონია, რომ ეს არის ქვეყნისთვის თვითგამორკვევის ძალიან დიდი, მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელიც მიღწევადია. სინამდვილეში შეიძლება ასეთი მეთოდები არსებობს, როდესაც ვაგეგმარებთ ქალაქებს, მომავლის დაგეგმვას – ამის მოხერხება სავსებით შესაძლებელია. “For a sight” – ასეთი მიდგომა არსებობს, რომ შორს ჭვრეტით ვიფიქროთ, რას ნიშნავს ვიცხოვროთ საქართველოში და სად.


გამოიწერე ჟურნალი

ჟურნალის გამოწერის შემთხვევაში ელექტრონულ ფოსტაზე ყოველთვიურად მიიღებთ ახალ ნომერს. ჟურნალის გამოწერა უფასოა.